Umowa dzierżawy

umowa dzierżawy

W umowie dzierżawy strony umawiają się na korzystanie z rzeczy lub praw, dlatego też umowa dzierżawy jest zbliżona do umowy najmu, użyczenia czy też leasingu.

Istotą umowy dzierżawy jest to, że wydzierżawiający oddaje w odpłatnie korzystanie rzecz albo prawo (art. 709 k.c.) dzierżawcy. Ale to nie wszystko. Dzierżawca musi być uprawiony nie tylko do korzystania z rzeczy (prawa), lecz także musi być uprawniony do pobierania pożytków z rzeczy (prawa). Pożytki to, inaczej mówiąc, określone przez prawo korzyści (dochody) uzyskiwane z rzeczy (prawa). Pożytkami mogą być płody rolne (np.: zebrane w trakcie trwania umowy dzierżawy sadu jabłka) albo czynsz najmu (dzierżawca dzierżawi cały budynek usługowy i pobiera od najemców czynsz za najem kolejnych, różnych lokali użytkowych znajdujących się w tym budynku). Inaczej mówiąc, umowa dzierżawy różni się tym od umowy najmu, że oprócz (1) prawa do korzystania z rzeczy (prawa) dzierżawca ma też dodatkowo (2) prawo do pobierania pożytków (takim pożytkiem naturalnym może być wełna ze stada owiec).

Warto wiedzieć, że wydzierżawiający nie musi być właścicielem rzeczy lub prawa, które chce wydzierżawić. Niemniej jednak, nie będąc właścicielem, musi mieć prawo do wydzierżawiania posiadanej rzeczy (prawa) a dodatkowo ma obowiązek zapewnić dzierżawcy możliwość korzystania i czerpania pożytków z przedmiotu dzierżawy.

Dla bezpieczeństwa obu stron umowę dzierżawy warto zawrzeć na piśmie. Jeśli strony nie spiszą umowy dzierżawy to taka umowa ustna będzie ważna i co więcej przyjmuje się, że ustna umowa dzierżawy została zawarta na czas nieoznaczony.

Do ważności umowy dzierżawy wystarczy, że strony porozumieją się co do zawarcia takiej umowy, a więc nie jest konieczne wydanie przedmiotu dzierżawy. W przypadku, gdy stroną umowy dzierżawy mają być osoby prowadzące spółkę cywilną to zawarcie umowy wymaga udziału wszystkich wspólników.

Co może być przedmiotem umowy dzierżawy? Przedmiotem dzierżawy mogą być:

  • rzeczy; nieruchomości lub rzeczy ruchome (np. maszyny, urządzenia, środki transportu, zwierzęta dające pożytki naturalne, grunt rolny, las, itp.);
  • prawa majątkowe (papiery wartościowe, prawo do znaku towarowego);
  • gospodarstwo rolne, zorganizowana część przedsiębiorstwa, przedsiębiorstwo.

Podstawowym obowiązkiem dzierżawcy jest płacenie wydzierżawiającemu umówionego czynszu dzierżawnego. Zdarza się, że czynsz dzierżawny jest określany jako część (procent) pożytków uzyskiwanych przez dzierżawcę z przedmiotu dzierżawy.

Istnienie pisemnej umowy dzierżawy nieruchomości można ujawnić w ewidencji gruntów oraz w dziale III księgi wieczystej.

Dzierżawienie nieruchomości rolnej, po spełnieniu dodatkowych warunków (odpowiedni czas trwania dzierżawy i inne) będzie prowadziło do powstania prawa pierwokupu nieruchomości rolnej przez dzierżawcę w sytuacji, gdy właściciel zamierza sprzedać taką nieruchomość.

Zasady wypowiedzenia umowy dzierżawy powinny być precyzyjnie ustalone w spisanej umowie. Przepisy kodeksu cywilnego wskazują, że jeśli strony nie uzgodniły w umowie dzierżawy zasad jej wypowiadania i rozwiązywania to umowę dzierżawy można wypowiedzieć na sześć miesięcy naprzód przed upływem roku dzierżawnego (gruntu rolnego na rok naprzód). Ponadto, wydzierżawiający może dzierżawę wypowiedzieć bez zachowania terminu wypowiedzenia, jeśli dzierżawca dopuszcza się zwłoki z zapłatą czynszu co najmniej za dwa pełne okresy płatności, a w wypadku gdy czynsz jest płatny rocznie, jeżeli dopuszcza się zwłoki z zapłatą ponad trzy miesiące. W takim przypadku wydzierżawiający musi jednak uprzedzić dzierżawcę o zamiarze rozwiązania umowy dzierżawy, udzielając dzierżawcy dodatkowego trzymiesięcznego terminu do zapłaty zaległego czynszu.

 

Foto dzięki uprzejmości photostock / freedigitalphotos.net

Hipoteka

Hipoteka

Hipoteka stanowi jedno z ograniczonych praw rzeczowych. Zgodnie z ustawą z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, hipoteka polega na zabezpieczeniu oznaczonej wierzytelności wynikającej z pewnego stosunku prawnego (np. umowy pożyczki lub kredytu), prawem na nieruchomości, zgodnie z którym wierzyciel może zaspokoić swoje roszczenie z tej nieruchomości, bez względu na to, kto stał się właścicielem tej nieruchomości, a także z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości.

Hipoteka – tylko na nieruchomości

Hipoteką można obciążyć zgodnie z powyższym nieruchomość oraz udział w nieruchomości, czyli prawo własności. Oprócz własności, przedmiotem hipoteki może być prawo użytkowania wieczystego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz wierzytelność zabezpieczona inną hipoteką. Co do zasady, hipoteka obciąża również części składowe nieruchomości obciążonej np. budynki związane trwale z gruntem obciążonym hipoteką oraz obciąża również przynależności, czyli rzeczy ruchome potrzebne do korzystania z rzeczy głównej zgodnie z jej przeznaczeniem. W przypadku woli obciążenia nieruchomości wchodzącej w skład małżeńskiej wspólności majątkowej wymagana jest zgoda obojga małżonków.

Umowa ustanawiająca hipotekę

W celu ustanowienia hipoteki konieczne jest zawarcie umowy pomiędzy wierzycielem a osobą obciążaną hipoteką. W celu prawidłowego zabezpieczenia wierzytelności hipoteką konieczny jest jej wpis w księdze wieczystej. Stosowne oświadczenie osoby obciążanej hipoteką musi być złożone w formie aktu notarialnego. Zasady opisanej w zdaniu poprzednim nie stosuje się w przypadku ustanawiania hipoteki na rzecz banków.

W polskim porządku prawnym należy wyróżnić obecnie cztery rodzaje hipotek.

Hipoteka umowna

Pierwszą z form, najpopularniejszą w praktyce, jest hipoteka umowna polegająca na zawarciu umowy pomiędzy dwoma stronami stosunku prawnego, której skutkiem jest zabezpieczenie wierzyciela (np. pożyczkodawcy) w postaci ustanowienia hipoteki na nieruchomości dłużnika (np. pożyczkobiorcy).

Hipotek łączna

Drugim typem jest hipoteka łączna powstająca w przypadku podziału nieruchomości już obciążonej hipoteką. Nieruchomości powstałe w wyniku podziału nieruchomości pierwotnej zostają obciążone ustanowioną wcześniej hipoteką.

Hipoteka łączna umowna

Połączeniem przedstawionych powyżej typów hipotek jest hipoteka łączna umowna polegająca na zabezpieczeniu jednej wierzytelności, w drodze zawarcia umowy, na kilku nieruchomościach.

Hipoteka przymusowa

Trzecim rodzajem hipoteki jest hipoteka przymusowa, która jest ustanawiana na wniosek wierzyciela na wszystkich nieruchomościach dłużnika, jeśli dana wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, postanowieniem sądu o udzieleniu zabezpieczenia, postanowienia prokuratora i innych aktów wymienionych w art. 110 ustawy o księgi wieczystej i hipotece.

Hipoteka na wierzytelności hipotecznej

Czwartym rodzajem hipoteki jest hipoteka na wierzytelności hipotecznej, tzw. subintabulat. Sens subintabulatu można zobrazować następująco: nieruchomość należąca do osoby A jest zabezpieczona hipoteką na rzecz osoby B z tytułu pożyczki; osoba B zawiera z osobą C umowę, z której wierzytelność osoba B postanawia zabezpieczyć na hipotece na nieruchomości osoby A; osoba C chcąc zrealizować swoje zabezpieczenie w przypadku popadnięcia osoby B w zwłokę z tytułu np. zapłaty długu może zaspokoić się z nieruchomości należącej do osoby A. Teoretycznie, subintabulat polega na możliwości ustanawiania hipoteki na dalszych wierzytelnościach hipotecznych, czyli osoba D może zabezpieczyć swoją wierzytelność na zabezpieczeniu osoby C z B, osoba E może zabezpieczyć się na wierzytelności hipotecznej pomiędzy osobą D z C, itd. Ostatnia z osób w „łańcuszku” subintabulatu może zatem zaspokoić się z nieruchomości osoby A. W celu zapłaty kwoty wynikającej z subintabulatu konieczne jest stwierdzenie tej wierzytelności tytułem wykonawczym (np. dobrowolne poddanie się egzekucji zaopatrzone w klauzulę wykonalności); w przeciwnym wypadku za niezbędne należy uznać złożenie sumy wynikającej z wierzytelności hipotecznej do depozytu sądowego. Co istotne, w przypadku woli zapłaty należności przez osobę A, podmiot ten powinien dokonać zapłaty na rzecz ostatniej osoby znajdującej się w „łańcuszku” zabezpieczenia. Instytucja subintabulatu została po raz pierwszy wprowadzona do polskiego porządku prawnego już w 1818 r.

Od 2011 r. przestał obowiązywać w polskim porządku prawnym piąty typ hipoteki, hipoteka kaucyjna, która była ustanawiana na wierzytelności o wysokości nieustalonej do oznaczonej sumy najwyższej.

Dokonując wpisu hipoteki do księgi wieczystej konieczne jest podanie wysokości zabezpieczenia. W przypadku, gdy np. umowa pożyczki wyniesie 100.000 zł, zasadnym jest określenie wysokości zabezpieczenia na kwotę nieco wyższą, np. 150.000 zł, ze względu na fakt, iż hipoteka zabezpiecza również roszczenia o odsetki oraz koszty postępowania sądowego powstałego w wyniku dochodzenia przez wierzyciela swoich uprawnień. Przy narosłych odsetkach, wygranym procesie i jednoczesnym niespłaceniu przez dłużnika żadnej kwoty wynikającej z umowy pożyczki, łączna należność wierzyciela mogłaby wynieść np. 120.000 zł. Przy ograniczeniu hipoteki do kwoty 100.000 zł, wierzyciel mógłby zaspokoić się jedynie do tej kwoty z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi dłużnika. Gdyby zatem dłużnik miał wielu wierzycieli osobistych, posiadających wobec dłużnika zadłużenie znacząco przewyższające jego majątek, wierzyciel zabezpieczony hipoteką mógłby nie uzyskać zaspokojenia całkowitej należności wynikającej z narosłych odsetek oraz kosztów postępowania sądowego. Na uwadze jednocześnie mieć należy, iż zabezpieczenie hipoteczne nie może być nadmierne, np. przy umowie pożyczki 100.000 zł nie powinno wynieść wielokrotności tej sumy, gdyż w przypadku uznania przez sąd, iż zabezpieczenie jest zbyt wysokie, suma hipoteki na wniosek właściciela nieruchomości obciążonej zostanie obniżona.

Hipoteka należy do praw akcesoryjnych, co oznacza, że w przypadku przelewu wierzytelności dochodzi do przejścia hipoteki. Hipoteki nie można jednocześnie przenieść bez wierzytelności, która jest zabezpieczana. Oznacza to, że w przypadku, gdy na nieruchomości osoby A ustanowiona jest hipoteka na rzecz osoby B z tytułu umowy pożyczki, a następnie osoba B ceduje na rzecz osoby C wszystkie uprawnienia wynikające z umowy pożyczki, to niepotrzebne jest zawieranie kolejnych umów przenoszących hipotekę, gdyż hipoteka na nieruchomości osoby A przechodzi automatycznie na osobę C, gdy ta zostanie wpisana do księgi wieczystej jako nowy wierzyciel osoby A. Opisana powyżej zmiana podmiotów w stosunku prawnym jest określana również zmianą wierzyciela hipotecznego.

Można stwierdzić, iż hipoteka podąża wraz z nieruchomością. Oznacza to, że w sytuacji zbycia przez dłużnika nieruchomości obciążonej hipoteką, obciążenie to przechodzi na nowego nabywcę. Co więcej, z mocy prawa niedopuszczalne są zastrzeżenia właściciela nieruchomości obciążanej, iż ten nie sprzeda lub dodatkowo nie obciąży nieruchomości przed wygaśnięciem ustanowionej hipoteki. W przypadku zawarcia takiego postanowienia w umowie, jest ono nieważne. Jeśli dojdzie do sprzedaży nieruchomości obciążonej hipoteką, wierzyciel uzyskując tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi może zaspokoić się ze sprzedanej przez tego dłużnika nieruchomości będącej już własnością innej osoby. Sprzedaż nieruchomości obciążonej hipoteką nie powoduje zatem wygaśnięcia tej hipoteki.

Główną przyczyną wygaśnięcia hipoteki jest wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, czyli np. spłata zaciągniętej pożyczki. Drugim z przypadków wygaśnięcia hipoteki jest jej wykreślenie z księgi wieczystej bez ważnej podstawy prawnej (np. w przypadku omyłkowego lub błędnego wykreślenia hipoteki) i upływ dziesięciu lat od jej wykreślenia. Trzecim z przypadków wygaśnięcia hipoteki jest zwłoka wierzyciela w odbiorze przysługujących mu należności z tytułu wierzytelności lub trudności w jego zaspokojeniu (np. dłużnik nie posiada informacji, gdzie wierzyciel mógłby przebywać lub nie posiada aktualnych danych dotyczących rachunku bankowego wierzyciela). Dłużnik w takim przypadku powinien złożyć zabezpieczoną kwotę do depozytu sądowego oraz zrzec się uprawnienia do odbioru tej kwoty z powrotem. Wykreślenie hipoteki dokonywane jest po złożeniu wniosku przez właściciela nieruchomości obciążonej, posiadającego prawomocne postanowienie sądu o zezwoleniu na złożenie do depozytu sądowego należnej kwoty oraz dysponującego dowodem wpłaty tej kwoty do depozytu wraz ze zrzeczeniem się odbioru tej kwoty z powrotem. We wszystkich przypadkach wygaśnięcia hipoteki, wierzyciel jest zobligowany do dokonania wszystkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Jeśli wierzyciel nie zechce wykonać tych czynności jedyną drogą jest wytoczenie przez właściciela obciążonej nieruchomości powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym.

 

Foto dzięki uprzejmości Stuart Miles / freedigitalphotos.net

Przewłaszczenie na zabezpieczenie

Przewłaszczenie na zabezpieczenie 

Przewłaszczenie na zabezpieczenie stanowi jedną z niedookreślonych w przepisach prawa formę zabezpieczania wierzytelności na majątku dłużnika. Przewłaszczenie na zabezpieczenie polega co do zasady na przeniesieniu własności rzeczy dłużnika na rzecz wierzyciela, z zobowiązaniem się wierzyciela, iż ten dokona powrotnego przeniesienia prawa własności do rzeczy, jeśli dłużnik spłaci zaciągniętą wierzytelność w oznaczonym terminie. Za wyjątkiem instytucji opisanej w celu zabezpieczania wierzytelności bankowych (art. 101 ustawy Prawo bankowe), do umowy tej stosuje się zasadę swobody umów.

Sposób zabezpieczania można rozpatrywać w dwóch aspektach: z warunkiem rozwiązującym lub warunkiem zawieszającym.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie z warunkiem rozwiązującym

Przykładowo, dłużnik A zaciąga w dniu 1 lutego pożyczkę u wierzyciela B na kwotę 20.000 zł z zobowiązaniem jej spłaty do 31 grudnia. Jedyną wartościową część majątku A stanowi samochód o wartości 15.000 zł. Formą zabezpieczenia B stanowi zatem przeniesienie z dniem 1 lutego własności samochodu A na rzecz B. Jeśli A spłaci pożyczkę do 31 grudnia, to samochód z powrotem stanie się jego własnością z dniem finalnej spłaty pożyczki (B będzie zobowiązany, by przenieść prawo własności z powrotem na A). Powyższy przykład jest przewłaszczeniem na zabezpieczenie z warunkiem rozwiązującym.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie z warunkiem zawieszającym

Strony stosunku prawnego mogą również ukształtować zabezpieczenie odmiennie, a mianowicie, iż B stanie się właścicielem samochodu dopiero wtedy, gdy A do 31 grudnia nie spłaci pożyczki. Ukształtowanie danego zabezpieczenia zależy każdorazowo od zabezpieczanej rzeczy oraz od woli stron zabezpieczenia danego stosunku prawnego.

Każdą z ww. form należy uznać za dozwoloną. W zależności od ukształtowania zabezpieczenia, może ono być bardziej korzystne dla dłużnika (w powyższym przykładzie przewłaszczenie na zabezpieczenie pod warunkiem zabezpieczającym) lub dla wierzyciela (pod warunkiem rozwiązującym).

Przewłaszczenie na zabezpieczenie nieruchomości?

W doktrynie rozważano, jakie przedmioty (rzeczy) mogą być objęte przewłaszczeniem na zabezpieczenie. Od dekad w polskim orzecznictwie dopuszcza się zabezpieczenie wierzytelności w tej formie wobec ruchomości. Spornym natomiast było czy możliwym jest dokonywanie przewłaszczenia na zabezpieczenie wobec nieruchomości. Definitywnie powyższy problem rozstrzygnęło orzecznictwo Sądu Najwyższego, w którym Sąd ten stwierdził, iż przewłaszczanie na zabezpieczenie nieruchomości jest dozwolone i nie stanowi to niedopuszczalnej sprzedaży nieruchomości zawartej pod warunkiem (wyrok SN z 29 maja 2000 r., III CKN 246/00 opisujący sprawę związaną z zabezpieczeniem wierzytelności pod warunkiem rozwiązującym, aczkolwiek bez wskazania konkretnego terminu, do którego zobowiązanie dłużnika miało być wykonane; możliwość przewłaszczenia na zabezpieczenie nieruchomości pod warunkiem rozwiązującym dopuścił również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 marca 2002 r., III CKN 748/00 w stanie faktycznym, w którym dłużnicy również zobowiązani byli do zapłaty długu bez określonego terminu, aczkolwiek wierzyciel mógł po braku spłaty do określonego terminu zażądać wydania nieruchomości). Zaznaczyć jednocześnie w tym miejscu należy, iż w przypadku zabezpieczenia wierzytelności na nieruchomości spłata przez dłużnika zobowiązania nie powoduje, iż nieruchomość natychmiast zmienia właściciela na dłużnika, a jedynie zobowiązuje wierzyciela do przeniesienia prawa własności z powrotem na dłużnika. Zabezpieczenie na nieruchomości powinno być zatem dokonywane pod warunkiem rozwiązującym (wierzyciel staje się właścicielem nieruchomości, natomiast po spłacie zobowiązania przez dłużnika wierzyciel staje się zobowiązany do zwrotnego przeniesienia prawa własności). Jednocześnie pamiętać należy, iż dokonując zabezpieczenia na nieruchomości należy to uczynić w formie aktu notarialnego; w przeciwnym wypadku zabezpieczenie należy uznać za nieważne.

Bankowe przewłaszczenie na zabezpieczenie

Przepisy prawa przewidują wprost instytucję przewłaszczenia na zabezpieczenie w przypadku realizacji czynności bankowych na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Możliwość zabezpieczenia banku w drodze przewłaszczenia na zabezpieczenie przewiduje art. 101 ww. ustawy. Zgodnie z przytoczonym przepisem dłużnik (lub osoba trzecia np. poręczyciel) może przenieść na bank prawo własności rzeczy ruchomej lub papierów wartościowych do czasu spłaty przez dłużnika zabezpieczenia wraz z odsetkami i prowizją dla banku. Konieczność wyodrębnienia i oznaczenia rzeczy objętych zabezpieczeniem ciąży na dłużniku w przypadku przeniesienia własności rzeczy co do gatunku lub co do zbioru rzeczy.

Pamiętać należy, iż co do zasady w przypadku zaspokojenia się przez wierzyciela z rzeczy stanowiącej zabezpieczenie, której wartość przewyższała wartość wierzytelności (np. nieruchomość stanowiąca zabezpieczenie kredytu w wysokości 300.000 zł została sprzedana przez wierzyciela za 500.000 zł) na wierzycielu ciąży obowiązek zwrotu dłużnikowi różnicy pozostałej po zaspokojeniu swoich całkowitych roszczeń wobec dłużnika. W przeciwnym wypadku należałoby uznać, iż wierzyciel pozostaje bezpodstawnie wzbogacony.

Strony stosunku przewłaszczenia na zabezpieczenie mogą w znacznym zakresie modyfikować postanowienia umowne. Mogą w szczególności postanowić, co wierzyciel będzie musiał uczynić z nadwyżką pieniężną otrzymaną z tytułu zbycia rzeczy zabezpieczającej wierzytelność, mogą zdecydować kto będzie dysponentem rzeczy do czasu określonego terminu, mogą ustalić czy dłużnik albo wierzyciel mogą korzystać z rzeczy zabezpieczającej wierzytelność, mogą wprowadzić zakaz zbywania i obciążania rzeczy do określonego terminu, mogą zakazać przekazywania rzeczy do używania osobom trzecim, powinny ustalić podmiot otrzymujący korzyści oraz ponoszący ciężary z tytułu utrzymania rzeczy zabezpieczającej wierzytelność, mogą określić obowiązek udostępnienia rzeczy wierzycielowi na jego żądanie w celu stwierdzenia stanu rzeczy.

Wskazywana forma zabezpieczenia uznawana jest za korzystniejszą od zastawu i hipoteki, ponieważ wierzyciel bez nadmiernych formalności sądowo-egzekucyjnych może uzyskać zaspokojenie z rzeczy zabezpieczającej roszczenie wierzyciela. Omówiona forma zabezpieczenia stanowi zatem przyspieszoną realizację przez wierzyciela zaspokojenia z tytułu niespłaconego do określonego terminu zobowiązania dłużnika.

 

Foto dzięki uprzejmości sattva / freedigitalphotos.net

Jak ustalić adres zamieszkania pozwanego ?

 Jak ustalić adres zamieszkania pozwanego ?

Decydując się na złożenie pozwu przeciwko dłużnikowi, trzeba pamiętać o wskazaniu w pozwie aktualnego miejsca zamieszkania pozwanego. Aktualne miejsce zamieszkania w przypadku przedsiębiorcy (np.: osoby fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą) nie musi się pokrywać z miejscem prowadzenia działalności gospodarczej.

Jedną z czynności, którą przeprowadza sąd po trzymaniu pozwu jest weryfikacja danych stron – powoda i pozwanego, w tym sąd weryfikuje czy aktualny jest adres zamieszkania pozwanego. Jeśli sąd dostrzeże rozbieżność pomiędzy podanym w pozwie adresem pozwanego a wynikającym z danych dostępnych sądowi to wezwie powoda do wskazania aktualnego miejsca zamieszkania pozwanego.

Powód ma kilka możliwości ustalenia jakie jest miejsce zamieszkania pozwanego.

Pierwsza z możliwości to zwrócenie się do Centrum Udostępniania Danych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych o udostępnienie danych dotyczących dłużnika z rejestru PESEL. Osoba żądająca udostępnienia informacji o adresie zameldowania pozwanego musi wykazać interes prawny w uzyskaniu żądanych danych. Interes prawny można wykazać dołączając do wniosku kopię: wezwania do zapłaty, umowy, faktury, itp.. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych poda informację o adresie zameldowania, który w większości przypadków będzie pokrywał się z aktualnym miejscem zamieszkania pozywanego. Żądanie udostępnienia danych składa się na odpowiednim formularzu – wniosek o udostępnienie danych z rejestru PESEL.

Druga z możliwości uzyskania informacji o aktualnym miejscu zamieszkania to zwrócenie się do gminy w której wiemy, że pozwany mieszka z wnioskiem o udostępnienie danych z rejestru mieszkańców. Wydział spraw obywatelskich danej gminy udostępni dane pozwanego (adres zamieszkania) pod warunkiem, że wykażemy interes prawny w uzyskaniu tych danych – tak samo jak to zostało powyżej opisane. Jak uzyskać dane o osobie zamieszkałej w Piasecznie zostało opisane pod tym linkiem: udostępnienie danych mieszkańców gminy Piaseczno.

Trzecim sposobem może być sprawdzenie czy dana osoba zasiadała kiedykolwiek w zarządzie polskiej spółki, która jest zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. Można to przykładowo sprawdzić korzystając z wyszukiwarki kto kogo. Jeśli już znaleźliśmy spółkę, w której nasz dłużnik zasiadał w zarządzie lub był udziałowcem, to zamawiając akta spółki znajdziemy jego adres zamieszkania, PESEL i inne przydatne dane do sporządzenia pozwu w umowie spółki i innych zgromadzonych dokumentach w aktach prowadzonych przez sąd rejestrowy.

Jeśli wyżej opisane trzy sposoby zawiodą to można skorzystać z czwartej możliwości – prawnik będący pełnomocnikiem powoda lub sam powód może zażądać od sądu ustanowienia kuratora dla osoby, której miejsce pobytu nie jest znane (art. 143 k.p.c.). We wniosku o ustanowienie kuratora dla osoby, której miejsce pobytu nie jest znane trzeba wykazać, że podjęliśmy starania uzyskania aktualnego adresu zamieszkania – czyli przeprowadziliśmy kroki powyżej opisane.

 

Foto dzięki uprzejmości kjnnt / freedigitalphotos.net

Czy zawsze właściwa jest forma pisemna umowy spółki cywilnej?

Czy zawsze właściwa jest forma pisemna umowy spółki cywilnej?

Na pytanie czy zawsze właściwa jest forma pisemna umowy spółki cywilnej należy odpowiedzieć – czasem będzie wymagana forma kwalifikowana, np.: forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi lub forma aktu notarialnego.

Wyobraźmy sobie następującą sytuację: dwie osoby prowadzące jednoosobowe działalności gospodarcze zamierzają połączyć swe siły i zawiązać umowę spółki cywilnej. Wkładem jednego wspólnika do spółki cywilnej (mającej powstać z dwóch jednoosobowych działalności) będzie nieruchomość. W jakiej formie powinna być zawarta umowa spółki cywilnej aby była prawnie skuteczna?

W tym konkretnym przypadku, jeśli jeden ze wspólników zamierza wnieść nieruchomość jako swój wkład do spółki cywilnej to wymaganą formą zawarcia umowy spółki cywilnej będzie akt notarialny. W komentarzach do kodeksu cywilnego wskazuje się, że: szczególne zasady dotyczące formy zawarcia umowy spółki cywilnej, zmiany tej umowy, przystąpienie nowego wspólnika do spółki cywilnej, rozwiązania umowy spółki cywilnej za zgodą wspólników oraz wypowiedzenia udziału przez wspólnika i wierzyciela obowiązują w sytuacji, gdy do spółki ma być wniesiona tytułem wkładu nieruchomość na własność (w przypadku zawierania umowy spółki) bądź też gdy nieruchomość ta stanowi już majątek spółki (w pozostałych przypadkach). W sytuacji, gdy do spółki cywilnej wnoszona jest nieruchomość na współwłasność wspólników spółki cywilnej oraz gdy wspólnicy zamierzają dokonać zmian w spółce cywilnej, gdy nieruchomość jest jednym z elementów majątku tej spółki, w takim przypadku czynności dotyczące umowy spółki cywilnej muszą być dokonane w formie aktu notarialnego (np.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2007 r., III CZP 164/06, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2008 r., III CSK 335/07).

Na koniec warto jeszcze przywołać uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2011 r. (III CZP 135/10), w której Sąd Najwyższy przyjął, że jeżeli majątek spółki cywilnej obejmuje nieruchomość albo prawo użytkowania, to wystarczającą podstawą wykreślenia wpisu w księdze wieczystej wspólnika występującego ze spółki będzie jego oświadczenie o wypowiedzeniu udziału w spółce, złożone na piśmie z podpisem notarialnie poświadczonym (art. 31 ust. 1 u.k.w.h.). Powyższa uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego spotkała się z pozytywnym przyjęciem w literaturze. W aprobującej glosie dr Grzegorza Wolaka (Monitor Prawniczy 2012, nr 2, s. 97) wskazano, że stanowisko wymagające od wspólników spółki cywilnej, w której majątku znajduje się nieruchomość, do dokonywania wszelkich zmian w umowie przy zachowaniu formy aktu notarialnego za zbyt rygorystyczne. Dr Grzegorz Wolak wskazuje, że przepis art. 158 § 1 k.c., wymagający zachowania formy aktu notarialnego odnosi się do czynności prawnej przejścia prawa własności z dotychczasowego właściciela na nabywcę w drodze umowy. Natomiast w razie zmiany składu osobowego spółki cywilnej wynikającej ze złożonego wypowiedzenia udziału w niej przez jednego ze wspólników spółki cywilnej, mamy do czynienia jedynie z jednostronnym oświadczeniem woli tego wspólnika a nie umową. Dlatego też do wypowiedzenia udziału spółki cywilnej, w której majątku znajduje się nieruchomość wystarczająca będzie forma pisemna oświadczenia ustępującego wspólnika z podpisem notarialnie poświadczonym.

 

Foto dzięki uprzejmości Stuart Miles / freedigitalphotos.net

Dobrowolne poddanie się egzekucji (art. 777 k.p.c.)

Dobrowolne poddanie się egzekucji (art. 777 k.p.c.)

Udowodnienie swych racji przed sądem cywilnym lub gospodarczym wymaga i czasu i pieniędzy. Oraz dużej dozy cierpliwości. Ale przepisy postępowania cywilnego przewidują też różne ułatwienia dla wierzyciela, skracające wyboistą drogę pomiędzy powstaniem zobowiązania dłużnika a jego wykonaniem. Przykładem takiego ułatwienia jest – oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji na rzecz oznaczonego wierzyciela, złożone w akcie notarialnym. Posiadając takie dobrowolne poddanie się egzekucji dłużnika (art. 777 k.p.c.) wierzyciel, zamiast długotrwałego procesu sądowego, w którym musi udowodnić swoje roszczenie, może znacznie szybciej wyegzekwować wierzytelność wobec dłużnika, korzystając z uproszczonego postępowania o nadanie klauzuli wykonalności na akcie notarialnym zawierającym oświadczenie dłużnika o dobrowolnym poddaniu się odpowiedzialności.

Oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji, złożone w akcie notarialnym, musi zawierać elementy wskazane w art. 777 § 1 pkt 4-6 k.p.c.. Nad prawidłowością oświadczenia będzie czuwał notariusz, który ma sporządzić to oświadczenie. Niemniej jednak warto pamiętać, że ten akt notarialny musi zawierać prawidłowe oznaczenie wierzyciela i dłużnika, dokładny opis tego do czego dłużnik jest zobowiązany, w tym wskazanie warunków uprawniających wierzyciela do zażądania nadania przez sąd klauzuli wykonalności na dobrowolnym poddaniu się egzekucji dłużnika, a także opisanie praw wierzyciela w przypadku, gdy dłużnik nie wykonał swojego zobowiązania.

Sąd, który otrzymał wniosek o nadanie klauzuli wykonalności na akcie notarialnym zawierającym oświadczenie dłużnika o dobrowolnym poddaniu się egzekucji, w sposób uproszczony bada czy spełnione są wszystkie warunki prowadzące do nadania klauzuli wykonalności.

W postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności sąd ustala, czy oświadczenie dłużnika zawierające dobrowolne poddanie się egzekucji odpowiada warunkom formalnym tytułu egzekucyjnego opisanym w art. 777 k.p.c. oraz czy nastąpiło spełnienie się warunków umożliwiających nadanie tej klauzuli aktowi notarialnemu. Wierzyciel przekazując do sądu akt notarialny musi też dołączyć dowód na to, że oznaczone w akcie notarialnym zdarzenie faktycznie miało miejsce (np.: nastąpiło wydanie nieruchomości a dłużnik w terminie nie zapłacił ceny sprzedaży). Wierzyciel może tego dowieść jedynie dowodem w formie dokumentu urzędowego lub prywatnego z podpisem urzędowo poświadczonym (np.: oświadczenia z podpisem notarialnie poświadczonym; art. 786 k.p.c.).

Z praktycznego punktu widzenia warto też wskazać, że nawet jeśli sąd odmówi nadania klauzuli wykonalności na akcie notarialnym zawierającym oświadczenie dłużnika o dobrowolnym poddaniu się egzekucji (np.: upłynął termin, do którego wierzyciel mógł wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności) to taki akt notarialny jest dokumentem urzędowym, uprawniającym wierzyciela do złożenia pozwu w postępowaniu nakazowym (art. 485 § 1 pkt 1 k.p.c.), a więc wiąże się to ze znacznie niższymi kosztami procesu oraz szybszym otrzymaniem nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym.

Co może zrobić dłużnik po uzyskaniu informacji o nadaniu klauzuli wykonalności na akcie notarialnym zwierającym jego oświadczenie o dobrowolnym poddaniu się odpowiedzialności? Po pierwsze, dłużnik może złożyć zażalenie do sądu na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności, jeśli zauważył uchybienia formalne postępowaniu prowadzącym do nadania tej klauzuli (np.: brak dokumentu urzędowego lub prywatnego stwierdzającego zdarzenie, od którego było uzależnione wykonanie tytułu egzekucyjnego). Jeśli jednak klauzula wykonalności została nadana prawidłowo to dłużnikowi w określonych sytuacjach będzie przysługiwać powództwo opozycyjne (art. 840 k.p.c.) o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego (np.: w sytuacji wygaśnięcia zobowiązania dłużnika).

 

Foto dzięki uprzejmości Idea go / freedigitalphotos.net

Czy zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem nie ulegają przedawnieniu?

Czy zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem nie ulegają przedawnieniu?

Przepisy Ordynacji podatkowej wprowadzają zasadę, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej). Jednakże polskie przepisy podatkowe muszą do każdej zasady przewidywać szereg wyjątków (a czasem też wyjątków do wyjątków…).

Tak jest też i w przypadku przedawnienia zobowiązania podatkowego. W art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej wskazuje się, że „nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.”. Mówiąc prostym językiem, zobowiązania podatkowe przedawniają się, chyba że Skarb Państwa ma do czynienia z zamożnym podatnikiem, posiadającym nieruchomości (ruchomości), na których można ustanowić hipotekę (zastaw rejestrowy). Wobec takich to zobowiązań podatkowych przedawnienie nigdy nie następuje.

Sądy administracyjne jednak, po zażądaniu przez podatnika umorzenia przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego w administracji, z powołaniem się na przedawnienie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką lub zastawem rejestrowym wskazują, że przedawnienie nastąpiło mimo, iż mamy do czynienia z takim szczególnym zobowiązaniem podatkowym, które zostało zabezpieczone hipoteką lub zastawem rejestrowym. Podstawą prawną jest art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał) oraz fakt, iż art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej jest niekonstytucyjny.

Sądy administracyjne wskazują, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w obowiązującym brzmieniu, jest niemal identyczny z przepisem art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., który został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. w sprawie SK 40/12.

Oceniając skutki omawianego wyroku Trybunał zwrócił uwagę, że „choć zakwestionowany przepis od 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 ordynacji podatkowej. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania [przez Trybunał] (nie stanowił bowiem podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej spółki), lecz w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku.”.

W tym wyroku Trybunał Konstytucyjny, wskazał iż nie może być zgodnym z Konstytucją przepis, który w zależności od tego czy podatnik posiada czy też nie posiada rzeczy mogące być przedmiotem zabezpieczenia różnicuje zasady przedawnienia zobowiązań podatkowych – albo pozwala na ich przedawnienie albo też wprowadza dożywotnią odpowiedzialność za należności podatkowe.

Z tych samych względów „następca” przepisu art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej zawarty teraz w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie wyłącza przedawnienia zabezpieczonych należności podatkowych, gdyż jest tak samo niekonstytucyjny jak jego poprzednik.

Zabezpieczenie zobowiązań podatkowych hipoteką nie przerywa biegu ich przedawnienia, a jeżeli upłynął termin przedawnienia zabezpieczonych hipoteką zobowiązań podatkowych to i same te zobowiązania podatkowe wygasły z mocy prawa (art. 59 § 1 pkt 9 w związku z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej). Warto też przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FSK 317/17, w którym stwierdzono, że wyrok Trybunał Konstytucyjny z dnia 8 października 2013 r. w sprawie SK 40/12 wyraził jednoznacznie pogląd o braku zgodności z Konstytucją przepisu zawartego w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej.

Dlatego też w sprawach podatkowych, w których upłynęło pięć pełnych lat kalendarzowych od końca roku kalendarzowego od terminu płatności podatku i mimo, iż zobowiązanie podatkowe zostało zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym to podatkowy organ egzekucyjny musi wziąć pod uwagę to, iż przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, jako niezgodny z Konstytucją, nie może stanowić podstawy prawnej do ustalenia, że nie uległo przedawnieniu zobowiązanie podatkowe. A więc zobowiązanie podatkowe, które zostało zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, także przedawnia się.

 

Foto dzięki uprzejmości Serge Bertasius Photography / freedigitalphotos.net